Kom in die soel someraande en luister
– Wanneer die nagwind hul drome verklaar –
Na die veelvuldige blommegefluister,
Bloesem en bloeisel en blad altegaar!

Kom waar die lelie – die blanke, die reine –
Skugter haar bloesem ontbloot aan die maan,
Blou miosotis – die slanke, die kleine –
Met haar vergeet-my-nie-ogies betraan.

Kom as die maanblom – wit sy en satyne –
As ’n vorstinne verskyn in haar prag
Onder die wierook van roos en jasmyne –
Skoonste juweel op die bors van die nag!

Daar in die vywer, bestraal deur Arjana,
Open die lotus haar heilige kelk,
Dan eers bereik sy die hoogste – Nirvana –
As sy in glorie van songloed verwelk.

Bok-bokmakieries sing bly twee-gesange
Wanneer die oggend ontwaak in my tuin;
Saans koer die tortel sy lied van verlange
Bo-uit die troost’lose treurwilg se kruin.

Kom in die aand en geniet van haar geure:
Foelie, jasmyn, angelier, minjonet;
Kom in die môre en kies van haar kleure:
Rooi, wit en goud, groen en blou, violet!

Kom as dit skitter van dou-diamante,
Rosa Rosarum, in my Paradys,
Dat ek my blomme, my bome, my plante
Roos van my hart, hulle weerga kan wys!

“Kom ons twee gaan die kalfie soek,
Ons tweetjies, ek en jy,
Die beeste het daar in die hoek
Die hele dag gewei.

“Die weer word dik, die windjie sny
En ons moet niks versuim,
Want as die kalfie buite bly,
Sal hy vannag verkluim.”

Sy was ’n kind geen twaalf jaar oud,
Pas sewe jaar was hy;
Maar albei reeds teen warm en koud
Deur armoed al gebrei.

So loop die twee die bultjie oor
En op al langs die vlei.
Dán sien hulle iets wat roer daar voor,
Dán iewers weer opsy.

Die wind gaan lê, en saggies daal
Sneeuvlokkies wit en rein.
Al verder steeds het hul gedwaal
Weg van die huisie klein.

Maar toe die sneeu so vinnig val,
Begin klein broertjie huil;
Toe het hul teen die sloot se wal
’n Tyd lank eers moet skuil.

En later, toe die bui bedaar,
Was alles wit rondom.
“Waar is die huis nou, sussie, waar?
Hoe sal ons daar weer kom?”

Met moeë voetjies loop hul snel
Al met die slootjie langs,
Met ogies waarin trane wel,
En hartjies vol van angs.

“Ag, Here, wys ons waar’s die huis,”
Het Racheltjie gebid;
Maar bo was net die wind wat suis,
En onder alles wit.

Al in die rondte ’t hul geloop,
Al minder word die krag,
Twee kleintjies sonder gids of hoop
Verlore in die nag!

*

Koud kom die man tuis uit die veld.
“Waar is die kinders, vrou?”
“Genade, man,” roep sy ontsteld,
“Is hulle nie by jou?”

“Was hulle dan nie by die kraal?”
Vra hy van skrik oorstelp.
“Dan het hulle in die veld verdwaal –
Ag, liewe Here, help!”

Vergeefs gesoek die ganse nag
En vure aangesteek.
Hul moes maar hande wringend wag
Totdat die rooidag breek.

En toe van nuuts af aan weer soek.
Ou Jonas sny die spoor
Al langs die vlei tot in die hoek,
Daarna die bultjies oor.

“Hoekom is hier een spoor nou net?”
“Hoe kan die baas so vra?
My arme nonnatjie . . . sy het
Die kleinbaas hier moet dra.

“Sy loop al in die rondte om
Net soos die skaap wat maal.
Die witmens . . . hy is baie dom . . .
Die witmens . . . hy verdwaal!”

Nou het ou Jonas iets gewaar;
Hy luister en hy loer:
“Die uitgeholde miershoop daar –
Wat is dit wat daar roer?

“Hy lewe nog, klein Hendrikkie,
Hy’s binnekant nog warm . . .
Inkosi² het die nonnatjie
Gebêre in sy arm.

“Hy het haar met Sy kleed bedek . . .
Sy voel nie meer die kou.
Sy’t al haar kleertjies uitgetrek
Die kleinbaas te behou!”

O wonder dat ’n hart so warm
Nie al die sneeu kon smelt –
’n Hart wat sig so kon erbarm
Alleen daar op die veld!

Wanneer jy, Afrikanerkind,
So heerlik voor die vuur
Sit luister na die winterwind
Daar buite, koud en guur;

Wanneer jy van die dade leer
Van menig dappere held,
Vergeet nie Racheltjie de Beer –
Sneeuwitjie van die Veld!

<sup>1. Eugène Marais vertel in sy Sketse uit die Lewe van Mens en Dier die geval van byna voorbeeldelose selfopoffering van ’n klein Boeredogtertjie, Rachie de Beer, wat haar broertjie se lewe gered het deur hom in ’n miershoopoond met al haar kleertjies toe te maak toe hulle in ’n storm verdwaal het. Sy self het van koue omgekom.
2. Die Here.</sup>

Kort anderkant Jerusalem
Daar het gewoon Metusalem,
Die man wat hul – dit sal jy sien
Vermenigvuldig het by tien!
Hy was g’n vier jaar in die land
Toe kry hy al sy eerste tand;
By tien jaar kruip hy oral rond,
’n Flinke knapie en gesond:
Toe rol hy al, en val en woel
En staan hy op teen elke stoel.
Nog skaars was hy ’n jaar of elf
Toe stap klein Lemmie al vanself.
So groei hy op tot sestig jaar:
Die eerste wisseltand was daar;
En volgens landswet ry “oom Kool”
Op ou Behémot na die skool.
Sy vaders trots, sy moeders vreugd’,
Met Step by Step en Trap der Jeugd
In Hoog-Galdeeus en Aramees,
Want almal moes tweetalig wees.
’t Was goed en wel, maar alte vaak
Het dié twee “opgemix” geraak.
Hy leer; en voor hy honderd was,
Staan hy al eerste in sy klas!
Op honderd-sestig moes meneer
Sy melkbaard al begin te skeer;
Tien jaar daarna al katkiseer
En Hellembroek – die dubb’le – leer;
Nog tien jaar toe begin hy al
’n Mooi, klein noointjie lastig val.
Verniet dat Vader loop en brom:
“Kniehalter-span sal ek vir hom!
’n Bog van honderd-tagtig jaar
Praat al van trou – so wrintie waar.
Maar styf sal hy sy rieme loop –
Hy dink glo trou is kémel koop!”
“Kind,” sê sy ma, “daar’s baie tyd –
Waarvoor die grote haastigheid?”
Maar wat, die snuiter was getroud
Skaars honderd-ses-en-tagtig oud.
En soos dit in die huwelik gaan,
Sy huisgesin groei stadigaan:
So elke dertig-veertig jaar
Is weer ’n nuwe outjie daar.
So word, met dat die eeue rol,
Ook mettertyd sy koker vol –
’n Pure man Metusalem,
Die Raadslid vir Jerusalem!
Hy tem die woeste Dinosour
En skiet die wolhaar-Brontosour;
En van sy vel maak hy ’n jassie
Vir klein Mahérskalálgasbassie.
Maar klein Kedorlaomertjie
En lief Kirjatjaromertjie,
Die tweelingboetie en sy sussie,
Kry elk ’n hippopotamussie.
Tiglatpileser, die parmant,
Wil niks hê as ’n olifant;
Maar Hammoerabie huil en sê
Hy wil ’n wit harnoster hê.
En klein Metusalem verlang
Pa moet vir hom ’n walvis vang.
“Habbakukkiena, bly tog stil!”
“Ag, Ma, hul vat my krokodil!”
Maar Gog-Magog met breë bors
Eet soet sy leviatanwors.
Ja, glimlag moes die moeder wel
By dié verteed’rend’ kinderspel:
Hoedat – dis om jou hart te steel –
Die kleinspan met hul diertjies speel!
So leef hy voort en doen sy plig
Tot sewehonderd-sewentig.
Toe sê hy: “Kinders, nou gaan ek
My aan die boerdery onttrek.
Voor nog ’n honderd jaar verloop,
Sal ek vir my ’n bril moet koop.
Die paar ou eeutjies wat ek nog
Hier op die aarde lewe mog,
Wil ek gaan rus van al my werk.
My dorpshuis staan vlak by die kerk;
Die dokter en die predikant
Is albei sommer byderhand.
Hou, as ek weg van julle woon,
My kinders, julle paadjies skoon:
Pas op vir borgstaan en krediet
Vir Israel- en Ismaeliet.
Behou die grond, kaart en transport;
Betaal kontant: die lewe is kort,
’n Droom – en voor ’n mens gewaar,
Dan is die ouderdom reeds daar.
My lewe is – so skyn dit my –
Soos ’n gedagte snel verby!
My dogters, luister tog vir Pa:
Volg nie die nuwe modes na:
’t Word alles korter – liewe land! –
Die rok, die hare en verstand.
Dit dans, dit rook – dis om te ween.
In hemelsnaam! Waar moet dit heen?
Ligsinnigheid wat my verstom –
Vanslewe was dit andersom.”
En so verslyt Metusalem
Sy oudag op Jerusalem,
En drink en rook op sy gemak
Sy koffie en sy pyp tabak.
So sit en peins hy menigmaal:
“Die duisendtal sal ek nooit haal.
Ek het ook soveel knoue weg
In wilde-mens- en diergeveg,
En sware koue in die nat
Vierhonderd jaar gelee gevat.
’k Onthou nog goed die groot kapok –
Die sneeu tot aan die huis se nok.”
Op nege-sewentig-min-een,
Sy tydjie om, was hy daarheen;
En niemand wis of dag daaraan
’n Wêreldrekord was geslaan.
Die feit is daar: Van toe tot nou
Het hy die langste aangehou!

’n Lied van frisse maagdeskoon,
Blou oë waarin die hemel woon,
Van lokke wat met songoud gloei,
Van wange waarop rose bloei;
’n Mond waar soentjies lonk en lag.
Op lippe roos en warm en sag,
Van hande vlug en wit en fyn,
Bekoorlikheid in elke lyn;
Van skelme kykies op en neer
’n Glimlag van ons liewe Heer!
Lieftalligheid van Godsgena,
Laetitia Dulcissima!

’n Blye lied van blyste dag,
Die son breek deur die wolke-rag;
Die orrel speel ’n jubeltoon;
Daar kom ’n koningin te skoon:
My bruid, my skat, in wit gewaad!
’n Sluier oor haar lief gelaat.
Ons kniel tesaam voor Gods altaar
En liefde en trou sweer ons mekaar;
Dan blomgestrooi, musiekgeluid!
Was ooit so ’n dag, was ooit so ’n bruid?
’k Staar in verbeelding haar nog na
Laetitia Bellissima!

Aan die saalboom krampagtig die hande verstyf,
Met ’n laaste stuiptrekkende krag,
En die bene geklem soos ’n skroef om sy lyf,
Op die perd sit die grusame vrag.

Met sy neusgate wyd en die ore op sy nek,
Soos die wind yl verbysterd die dier,
Met die skuim in wit vlokke wat waai uit sy bek,
En gespan soos ’n draad elke spier;

By die huisie verby waar ’n vrou staan en kyk . . .
In die afkopding ken sy haar man . . .
Met ’n onaardse gil val sy bleek soos ’n lyk . . .
Perd en ruiter verdwyn in die Pan!

Wee die reisiger wat daar onwetend kom skuil
Waar bouvallig die huisie nog staan,
En vreesagtig by wyle ’n nagdiertjie huil
By die newelige lig van die maan!

Want by middernag waai daar ’n wind deur die kloof,
Waai en huil soos ’n kindjie wat kerm,
En dan jaag daar ’n perd met ’n man sonder hoof . . .
Wie dit sien, roep verskrik: “Heer, ontferm!”

Want die vuurvonke spat waar die hoefslae dreun,
En dit vlam uit sy neus en sy oog;
Styf en stram sit die ruiter na vore geleun,
En die bloed uit sy nek spuit ’n boog;

En dan eensklaps vanuit die vervalle gebou
Kom ’n vreeslike skrikbeeld gevaar,
Al die hare orent – ’n waansinnige vrou
Met ’n hande-wringend gebaar:

“Waarom rus jy nie, rus jy nie, Jan van der Meer?
Waarom jaag jy my elke nag op?
Sal daar nimmer ’n einde kom . . . altyd maar weer
Die galop . . . die galop . . . die galop?!”

Die afgryslike klank – nóg gehuil nóg gelag –
En die perd met die romp van ’n man . . .!
Dis geen plek vir ’n Christenmens daar in die nag
Langs die pad na die Skimmelperdpan!

Te kort ons liefdestyd:
Te lank die rou.
Tog – tot in Ewigheid
Goddank vir jou!

In die skadu van die berge,
Bos-beskut aan alle kant,
Staan alleen die hartbeeshuisie
Op die grens van Kafferland.

Saggies neurie Amakeia
Op die wal van Kei-rivier,
Tot hy slaap, die tere wiggie
Van die blanke pionier:

“Stil maar, stil maar, stil, Babani,
Kyk hoe blink die awendster.
Niemand sal vir kindjie slaan nie –
Stil maar, al is Mammie ver.”

Amakeia had belowe
Toe haar nonna sterwend was,
Om die hulpelose kindjie
Tot hy groot was, op te pas.

Liefd’ryk sorg sy vir die wit kind,
Tot vir hom die lewenslig
Straal uit aia Amakeia’s
Vrind’lik-troue swart gesig

Onheilspellend sien sy tekens,
Oorlog kom daar in die land:
Snel die inval, huis en hawe
Uitgemoor en afgebrand.

Selfvergetend, doodveragtend,
Met die wit kind op haar rug,
Na die Amatola-berge
Het sy ylings heen gevlug.

“Stil maar, stil maar, pikanienie,
Oor die bergtop rys die maan.
Niemand sal vir ons hier sien nie;
Môre sal ons huis toe gaan.”

Ag, dat oë van verspieders
Ook haar skuilplaas moes ontdek!
“Spaar hom, hy’s so klein nog,” smeek sy
Met hande uitgestrek.

Woedend tier die wilde bende:
“Sterf of gee die wit kind hier!”
“Oor my lewelose liggaam . . .”
Antwoord Amakeia fier.

“My belofte aan my nonna –
Beste was daar ooit nog was –
Waar hy gaan, moet Amakeia
Saamgaan om hom op te pas.”

“Is jul lewend nie te skei nie,
Bly dan in dood vereen –
Kort proses met haar, ’Maxhosas,
Laat die blink asgaaie reën!”

*

In die Amatola-klowe
Sing nog net die winterwind
Deur die riete in die maanskyn:
“Tula – Tula – stil, my kind!”